CZAS

Ziemia obraca się wokół własnej osi, wykonując tzw. ruch obrotowy (wirowy). Pełen obrót trwa 24 godziny. Ponieważ Ziemia ma kształt zbliżony do kuli, w czasie jednej doby obraca się o 360°.

Z tej zależności wynika prosty związek między ruchem obrotowym Ziemi a upływem czasu:

  • 360° → 24 godziny
  • 15° → 1 godzina
  • 1° → 4 minuty

Ruch obrotowy Ziemi jest ciągły, dlatego w różnych miejscach na Ziemi Słońce góruje o różnych porach. Oznacza to, że czas słoneczny zależy od długości geograficznej.

Aby ułatwić codzienne funkcjonowanie, wprowadzono umowne strefy czasowe, czyli obszary, w których obowiązuje ta sama godzina urzędowa. Granice stref czasowych nie zawsze pokrywają się dokładnie z południkami, ponieważ uwzględniają także uwarunkowania polityczne i administracyjne.

Za punkt odniesienia przyjęto południk zerowy, od którego na wschód (E) i na zachód (W) liczona jest długość geograficzna. Południk ten przechodzi przez londyńską dzielnicę Greenwich.

Długość geograficzną zapisuje się w stopniach, minutach i sekundach, na przykład: 10°20′30″E lub 10°20′30″W. Szczegółowe omówienie zapisu współrzędnych geograficznych zostanie przedstawione w rozdziale poświęconym siatce geograficznej.


Przykład obliczania różnicy czasu

Aby obliczyć faktyczną różnicę czasu między dwoma miejscami na Ziemi, należy porównać ich długości geograficzne.

Rozważmy przykład dwóch miast leżących w tej samej strefie czasowej:

  • Paryż: 02°21′E
  • Warszawa: 21°00′E

Krok 1. Obliczenie różnicy długości geograficznej

21°00′ − 02°21′ = 18°39′

Krok 2. Zamiana minut na ułamek stopnia

39′ = 39/60° = 0,65°

18°39′ = 18,65°

Krok 3. Przeliczenie stopni na czas

1° → 4 minuty

18,65° × 4 min = 74,6 min

74 min 36 s = 1 godzina 14 minut 36 sekund

Odpowiedź: faktyczna różnica czasu słonecznego między Paryżem a Warszawą wynosi 1 h 14 min 36 s, mimo że oba miasta leżą w tej samej strefie czasowej.


Kalkulator różnicy czasu słonecznego


Miejscowość 1 ° ′
Miejscowość 2 ° ′



Strefy czasowe

Aby ułatwić codzienne funkcjonowanie, Ziemię podzielono na umowne strefy czasowe. Poniższa mapa przedstawia ich rozmieszczenie.
Nazwy widoczne na mapie (np. Europe/London, Europe/Lisbon) są identyfikatorami stref czasowych według bazy IANA i odnoszą się do konkretnych regionów. W ujęciu dydaktycznym wiele z nich należy do tej samej strefy godzinowej (np. WET – UTC+0), co oznacza tę samą godzinę urzędową.


UTC (Coordinated Universal Time) to umowny, międzynarodowy czas odniesienia, od którego liczone są wszystkie strefy czasowe na świecie. Nie jest on bezpośrednio związany z żadnym państwem ani strefą geograficzną i nie podlega zmianom czasu letniego.


Najczęściej stosowane oznaczenia stref godzinowych

Oznaczenie UTC Przykłady Identyfikatory stref (mapa)
WET UTC+0 Londyn, Lizbona, Afryka Zachodnia Europe/London – Wielka Brytania
Europe/Lisbon – Portugalia
Africa/Abidjan – Wybrzeże Kości Słoniowej
CET UTC+1 Polska, Niemcy, Francja Europe/Warsaw – Polska
Europe/Paris – Francja
Europe/Berlin – Niemcy
EET UTC+2 Europa Wschodnia Europe/Athens – Grecja
Europe/Bucharest – Rumunia
EST UTC−5 Wschodnie USA America/New_York – USA
America/Toronto – Kanada
PST UTC−8 Zachodnie USA America/Los_Angeles – USA
America/Vancouver – Kanada
IST UTC+5:30 Indie Asia/Kolkata – Indie
JST UTC+9 Japonia Asia/Tokyo – Japonia

Uwaga: oznaczenia takie jak CET, WET czy EST odnoszą się do pasów godzinowych i podają przesunięcie względem UTC. Faktyczne obowiązywanie czasu letniego zależy od regionu i daty.


Źródła danych